14 lipca 2004 r. Komisja opublikowała również projekty dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Rybołówstwa, jednakże instrumenty te wyłączone zostały poza ramy polityki spójności.

Stanowisko Polski

W dniach 20 sierpnia i 17 września 2004 r. Komitet Europejski Rady Ministrów, w świetle zobowiązań wynikających z art. 6 Ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o współpracy Rady Ministrów z Sejmem i Senatem w sprawach związanych z członkostwem RP w UE, przyjął projekty stanowisk Rządu do poszczególnych elementów pakietu legislacyjnego nowej perspektywy finansowej UE na lata 2007-2013, w tym do projektów rozporządzeń dotyczących funkcjonowania funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności, opublikowanych przez Komisję Europejską w dn. 14 lipca 2004 r.: 

1. Projekt Stanowiska Rządu w sprawie projektu rozporządzenia ogólnego dot. funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności - Regulation of the European Parliament and of the Council laying down general provisions on the European Regional Development Fund, the European Social Fund and the Cohesion Fund,
   ( pobierz plik .rtf)
   
   
2. Projekt Stanowiska Rządu w sprawie projektu rozporządzenia dot. Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego - Regulation of the European Parliament and of the Council on the European Regional Development Fund,
   ( pobierz plik .rtf)
   
   
3. Projekt Stanowiska Rządu w sprawie projektu rozporządzenia dot. Europejskiego Funduszu Społecznego - Regulation of the European Parliament and of the Council on the European Social Fund,
   ( pobierz plik .rtf)
   
   
4. Projekt Stanowiska Rządu w sprawie projektu rozporządzenia dot. Funduszu Spójności - Regulation of the European Parliament and of the Council establishing a Cohesion Fund,
   ( pobierz plik .rtf)
   
   
5. Projekt Stanowiska Rządu w sprawie projektu rozporządzenia dot. instrumentu współpracy transgranicznej - Regulation of the European Parliament and of the Council establishing a European grouping of cross-border cooperation EGCC.
   ( pobierz plik .rtf)
   

W związku z toczącą się od września 2004 r. debatą nad projektami rozporządzeń dotyczących funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności dokonano aktualizacji stanowisk rządu do zmieniających się propozycji przedstawianych przez poszczególne Prezydencje. Stosowne dokumenty zostały przyjęte przez Komitet Europejski Rady Ministrów.

• Uszczegółowienie stanowiska Polski w odniesieniu do najważniejszych aspektów propozycji Komisji Europejskiej w zakresie współpracy terytorialnej w latach 2007-2013
  ( pobierz plik .doc)
  
  
• Projekt stanowiska Polski w sprawie propozycji odnośnie do nowych rozporządzeń dotyczących funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności w ramach nowej perspektywy finansowej 2007-2013
  ( pobierz plik .doc)

Przebieg dyskusji nad reformą polityki spójności UE

Od momentu publikacji w 2001 r. II raportu Komisji Europejskiej nt. spójności społeczno-gospodarczej, w Unii Europejskiej toczy się dyskusja na temat kształtu polityki spójności w latach 2007-2013.

10 lutego 2004 r. Komisja Europejska opublikowała Komunikat ws. nowej perspektywy finansowej, zaś 18 lutego 2004 r. - III Raport nt. spójności społecznej i gospodarczej , w którym przedstawiła propozycję funkcjonowania polityki spójności UE w latach 2007-2013. Kwestie te były następnie szeroko dyskutowane na III Forum nt. spójności w maju 2004 r. w Brukseli. Kluczowe aspekty propozycji Komisji Europejskiej zawartej w III Raporcie obejmują: 

• utrzymanie dotychczasowej wagi i budżetu polityki spójności (ok. 1/3 budżetu Unii), 
  
  
• koncentrację działań na trzech nowych Celach powiązanych z priorytetami strategii lizbońskiej: 
  
  
  • Cel 1 – konwergencja (wspieranie wzrostu i tworzenie nowych miejsc pracy w państwach i regionach najbiedniejszych oraz regionach tzw. efektu statystycznego),  
    
    
  • Cel 2 – regionalna konkurencyjność i zatrudnienie (wspieranie zmian strukturalnych w regionach nie kwalifikujących się do uzyskiwania pomocy w ramach celu 1 ze względu na przekroczenie wskaźnika 75% PKB per capita UE oraz wspieranie zmian na rynku pracy), 
    
    
  • Cel 3 – europejska współpraca terytorialna (wspieranie terytorialnej konkurencyjności oraz promowanie harmonijnego i zrównoważonego rozwoju terytorium Unii – beneficjentami będą wewnętrzne i zewnętrzne regiony graniczne);
    
    
• ograniczenie liczby funduszy finansujących politykę spójności do trzech: Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności,
  
• rezygnację z kontynuacji Inicjatyw Wspólnotowych (Equal, Interreg, Leader, Urban) na rzecz włączania ich specyficznych dziedzin wsparcia do trzech nowych celów,
  
  
• uproszczenie systemu wdrażania m.in. poprzez nowe dokumenty programujące, jednofunduszowe programy operacyjne, zarządzanie na poziomie priorytetów, bardziej elastyczne reguły kwalifikowalności kosztów,
  
  
• zachowanie podstawowych zasad: wieloletniego programowania, partnerstwa, współfinansowania i ewaluacji.

Przebieg prac nad projektami rozporządzeń w sprawie funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności w latach 2007-2013 w trakcie Prezydencji Holenderskiej (lipiec-grudzień 2004 r.) oraz Prezydencji Luksemburskiej (styczeń-czerwiec 2005 r.)

Od września 2004 r. pod przewodnictwem Prezydencji Niderlandzkiej na forum Grupy roboczej Rady UE ds. środków strukturalnych toczyła się pierwsza faza dyskusji na temat propozycji rozporządzeń w zakresie przyszłej polityki spójności, przedstawionych przez Komisję Europejską w lipcu 2004 r.

Wyniki pierwszego półrocza prac nad projektami rozporządzeń w roku 2004 zawarto w opracowanym przez Prezydencję Niderlandzką raporcie określającym obszary możliwych kompromisów oraz pozostające rozbieżności między państwami członkowskimi. Raport   ten został przyjęty przez Komitet Stałych Przedstawicieli (COREPER) w dniu 8 grudnia 2004 r.

W okresie od stycznia do końca czerwca 2005 r. pracami Grupy roboczej kierował Luksemburg, który objął przewodnictwo w Radzie UE. Choć w pierwszym półroczu 2005 r. udało się znacząco pogłębić dyskusję nad wszystkimi czterema projektami rozporządzeń, w wielu sprawach nie zdołano osiągnąć kompromisu.

Na posiedzeniu Rady Europejskiej w dniach 16-17 czerwca 2005 r., Prezydencji nie udało się osiągnąć kompromisu odnośnie kształtu nowego budżetu na lata 2007-2013, co znacząco wpłynęło na niekorzystny obraz całości negocjacji, a jednocześnie zaważyło na priorytetach kolejnej Prezydencji – Brytyjskiej.

Wspólne stanowisko nowych państw członkowskich w sprawie reformy zasad realizacji polityki spójności

Równolegle do dyskusji prowadzonej na forum Grupy roboczej do spraw środków strukturalnych, w gronie większości nowych państw członkowskich prowadzone były konsultacje w celu zidentyfikowania obszarów wspólnych interesów oraz wypracowania jednolitego stanowiska w odniesieniu do najważniejszych aspektów propozycji Komisji. W wyniku tego procesu przedstawiciele delegacji uczestniczących w pracach Grupy z Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Litwy, Łotwy, Słowenii i Malty uzgodnili wspólny dokument , który zawiera jednolite stanowisko w odniesieniu do najbardziej istotnych zagadnień m.in.: 

• jednofunduszowości programów operacyjnych i zakresu elastyczności wzajemnego finansowania działań w ramach EFRR i EFS,
  
  
• poziomu maksymalnego współfinansowania wspólnotowego działań strukturalnych w państwach objętych Funduszem Spójności, 
  
  
• stosowania zasady n+2 w odniesieniu do Funduszu Spójności oraz rozpoczęcia okresu kwalifikowalności wydatków, 
  
  
• kwestii podatku VAT jako kosztu kwalifikowalnego oraz okresu trwałości projektów współfinansowanych z funduszy wspólnotowych.

Dokument ten został przekazany przedstawicielom Prezydencji, Komisji Europejskiej oraz pozostałych państw członkowskich podczas spotkania Grupy roboczej ds. środków strukturalnych w dniu 15 grudnia 2004 r. oraz stanowi podstawę do dalszych prac na forum Grupy roboczej pod kierunkiem kolejnych Prezydencji.

Główne postulaty negocjacyjne Polski, które uzyskały poparcie w toku prac Grupy roboczej podczas Prezydencji Niderlandzkiej oraz Luksemburskiej:

Koordynacja pomiędzy funduszami strukturalnymi a mechanizmami dotyczącymi rozwoju obszarów wiejskich i rybołówstwa

W odniesieniu do mechanizmów koordynacji między funduszami strukturalnymi a innymi instrumentami strukturalnymi dotyczącymi rozwoju obszarów wiejskich i rybołówstwa, Polska postulowała o włączenie do wspólnotowego (Community Strategic Guidelines) oraz krajowego dokumentu strategicznego, tzw. Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia (National Strategic Reference Framework) zapisów o potrzebie koordynacji polityk. W trakcie prac Prezydencji Luksemburskiej zapis uwzględniający powyższy postulat został wprowadzony w kompromisowej wersji art. 8 projektu rozporządzenia ogólnego, zaproponowanej przez Prezydencję w dokumencie z 27 maja 2005 r.

Koordynacja między poszczególnymi rodzajami pomocy pochodzącej z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego Rozwoju Wsi, Europejskiego Funduszu Rybactwa oraz innymi instrumentami finansowymi, powinna być zapewniona przez KE i państwa członkowskie, zgodnie z właściwym zakresem kompetencji.

Poziom maksymalnego współfinansowania wspólnotowego

Nowe państwa członkowskie objęte Funduszem Spójności (tzw. państwa kohezyjne), włączając Polskę, wyraziły przekonanie, iż propozycja maksymalnej wielkości współfinansowania wspólnotowego na poziomie 80% dla państw kohezyjnych, ograniczona do wyjątkowych i uzasadnionych przypadków (exceptional and duly justified cases), w porównaniu z wyższym poziomem przewidzianym dla regionów ultraperyferyjnych (85%), nie uwzględnia specyfiki nowych państw członkowskich o znacznie niższym poziomie rozwoju społeczno-gospodarczego.

Dlatego też państwa te zaproponowały w Joint non paper z dnia 15 grudnia 2004 r. podwyższenie wkładu wspólnotowego w przypadku państw kohezyjnych do 85% jako regułę, a nie wyjątek. Prezydencja luksemburska odpowiadając na postulat wprowadziła do dokumentu Negotating Box, który był przedmiotem dyskusji podczas Szczytu Rady Europejskiej 16-17 czerwca 2005 r. zapis umożliwiający stosowanie w przypadku regionów Celu 1 w państwach objętych interwencją z Funduszu Spójności maksymalnego wkładu wspólnotowego z EFRR oraz EFS standardowo na poziomie 80%. Propozycja Prezydencji Luksemburskiej była bardziej korzystna w porównaniu do wyjściowej propozycji Komisji Europejskiej, jednakże Polska w toku dalszych prac będzie postulować o zwiększenie poziomu współfinansowania do 85% dla najbiedniejszych regionów UE.

Rozpoczęcie okresu kwalifikowalności wydatków

Polska wyraziła brak akceptacji dla wyjściowych propozycji Komisji odnośnie rozpoczęcia okresu kwalifikowalności wydatków oraz opowiedziała się za utrzymaniem obecnie obowiązujących zasad. Prezydencja w kompromisowej wersji art. 55 tytułu V projektu rozporządzenia ogólnego zaproponowała, aby początkiem okresu kwalifikowalności była data przedłożenia w KE właściwego programu operacyjnego, o ile będzie to miało miejsce przed 1 stycznia 2007 r. Takie rozwiązanie jest satysfakcjonujące dla Polski.

Zachowanie obecnego okresu trwałości projektów

Brak poparcia dla wprowadzenia siedmioletniego okresu trwałości projektów został m.in. wyrażony przez grupę ośmiu nowych państw członkowskich (Joint Non-Paper). Prezydencja Luksemburska uwzględniła postulaty, przywracając w kompromisowej wersji art. 56 tytułu V projektu rozporządzenia ogólnego z dnia 27 maja br. obecnie obowiązujące zapisy, określające pięcioletni okres utrzymywania przez beneficjenta trwałości zrealizowanego projektu.

Kwalifikowalność budownictwa mieszkaniowego

W trakcie posiedzeń grupy roboczej Polska wyraziła swoje obawy dotyczące wykluczenia wsparcia budownictwa mieszkaniowego ze środków EFRR, co może negatywnie wpłynąć na realizacje ważnych celów dla rozwoju oraz rewitalizacji miast. W związku z powyższym zgłoszono postulat wprowadzenia do projektu rozporządzenia ws. EFRR wyjątku odnoszącego się do budownictwa mieszkaniowego o specyficznych parametrach, wspomaganego ze względu na politykę spójności oraz wsparcie regionów opóźnionych w rozwoju.

Prezydencja Luksemburska dążąc do kompromisu, zaproponowała w wersji rozporządzenia w sprawie EFRR z dnia 31 maja br. uznanie za koszt kwalifikowalny wydatków na rewitalizację osiedli z wielkiej płyty/budownictwa socjalnego do wysokości 7% całkowitego kosztu kwalifikowalnego projektu. Przyjęcie możliwie najwyższego dopuszczalnego udziału budownictwa mieszkaniowego w kosztach kwalifikowalnych będzie priorytetem negocjacyjnym Polski w trakcie posiedzeń podczas kolejnej Prezydencji.

Przebieg prac oraz osiągnięcia negocjacyjne odnośnie zapisów projektów rozporządzeń w sprawie funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności w latach 2007-2013 w trakcie Prezydencji brytyjskiej (lipiec-grudzień 2005)

W lipcu 2005 r. przewodnictwo w Radzie UE objęła Wielka Brytania, która odeszła od wcześniej praktykowanego przesyłania części projektu rozporządzenia do opiniowania państwom członkowskim, na rzecz przygotowania całościowej zmodyfikowanej wersji projektu wraz z uwagami zgłoszonymi na poprzednich posiedzeniach Grupy B.6. Do końca września 2005 r. Prezydencja przygotowała nowe wersje pięciu  projektów rozporządzeń dotyczących polityki spójności, nad którymi prace toczyły się do końca 2005 roku.

5 lipca 2005 r. Komisja Europejska opublikowała Komunikat “Polityka spójności na rzecz wzrostu i zatrudnienia. Strategiczne Wytyczne Wspólnoty na lata 2007 – 2013” , w którym zaproponowała wytyczne, a w ich ramach układ priorytetów polityki spójności na poziomie wspólnotowym. Komunikat przedstawia projekt Strategicznych Wytycznych Wspólnoty (SWW) zgodnie z zapisami projektu rozporządzenia ogólnego. Przyjęte przez Radę Wytyczne stanowić będą dokument strategiczny wyznaczający kierunki realizacji polityki spójności UE w latach 2007-2013 oraz podstawę dla przygotowania przez państwa członkowskie dokumentów strategicznych i programowych (Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia oraz wynikających z nich programów operacyjnych), a tym samym realizacji działań rozwojowych współfinansowanych ze środków strukturalnych.

W IV kwartale 2005 r. przedmiotem dyskusji Grupy B.6 były jedynie kwestie nieuzgodnione, co do których możliwe było osiągnięcie kompromisu na poziomie roboczym. Kluczowe kwestie sporne wymagające porozumienia na szczeblu politycznym (m.in. zasada n+2 dla Funduszu Spójności, kwalifikowalność VAT oraz wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym, poziom współfinansowania wspólnotowego oraz zasada jedno- lub wielofunduszowego programowania), nie stanowiły przedmiotu prac grupy. Intencją Prezydencji brytyjskiej było uzgodnienie kwestii pozafinansowych oraz osiągnięcie tzw. porozumienia częściowego (partial agreement) w odniesieniu do projektów rozporządzeń do końca listopada 2005 roku, czyli jeszcze przed szczytem Rady Europejskiej planowanym w połowie grudnia 2005 r. w celu osiągnięcia politycznego porozumienia w sprawie budżetu UE na lata 2007-2013.  

Wynikiem szczytu Rady Europejskiej, jaki miał miejsce w dniach 15-16 grudnia 2005 r., było m. in. pozytywne rozstrzygnięcie kluczowych dla Polski postulatów w zakresie ułatwień dostępu do środków polityki spójności, będących przedmiotem dyskusji nad pakietem rozporządzeń dot. polityki spójności 2007-2013. Do korzystnych rozstrzygnięć, jakie zapadły w tej kwestii na szczycie należy zaliczyć: 

• podniesienie maksymalnej stopy współfinansowania wspólnotowego do 85% dla programów realizowanych z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz Europejskiego Funduszu Społecznego dla państw o PKB na mieszkańca poniżej 85% średniej UE-25 w latach 2001-2013,
  
  
• utrzymanie w przyszłym okresie programowania dotychczasowej zasady w zakresie kwalifikowalności podatku VAT dla państw o PKB na mieszkańca poniżej 85% średniej UE-25 odnotowanego w latach 2001-2003. Postulat ten wskazywany był jako najbardziej korzystne dla Polski ułatwienie w wykorzystywaniu środków strukturalnych, spośród proponowanych przez Prezydencję rozwiązań,
  
  
• uelastycznienie rozwiązania dotyczącego zasady n+2, przewidującego stosowanie zasady n+3 w latach 2007-2010 zarówno dla Funduszu Spójności jak i funduszy strukturalnych. Polska nigdy nie postulowała uelastycznienia zasady n+2 dla funduszy strukturalnych, jako ogólnie akceptowalnego mechanizmu efektywnościowego. Niemniej jednak przyjęte rozwiązanie – mimo, iż nie realizuje w pełni polskich postulatów, należy ocenić pozytywnie w świetle zdecydowanego sprzeciwu ze strony Komisji Europejskiej oraz państw płatników netto wobec propozycji utrzymania dotychczasowych zasad,
  
  
• współfinansowanie z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego projektów z zakresu budownictwa mieszkaniowego w nowych państwach członkowskich oraz Bułgarii i Rumunii. Szczegółowe rozwiązania dotyczące wsparcia budownictwa z EFRR zostaną uregulowane w rozporządzeniu Rady i Parlamentu Europejskiego na podstawie propozycji Komisji a Polska aktywnie włączy się w uzgadnianie konkretnych zapisów dot. kwestii budownictwa mieszkaniowego.

Postanowienia szczytu Rady Europejskiej były następnie transponowane do odpowiednich projektów rozporządzeń dot. polityki spójności, których nowe wersje Prezydencja brytyjska przedstawiła w dniu 21 grudnia 2005 r. w brzmieniu: 

• projekt rozporządzenia wprowadzającego ogólne zasady odnośnie funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności
  ( pobierz plik .pdf)
  
  
• projekt rozporządzenia ws. Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego
  ( pobierz plik .pdf)
  
  
• projekt rozporządzenia ws. Europejskiego Funduszu Społecznego
  ( pobierz plik .pdf)
  
  
• projekt rozporządzenia dot. Funduszu Spójności 
  ( pobierz plik .pdf)
  
  
• projekt rozporządzenia ws. Europejskich Grup Współpracy Terytorialnej
  ( pobierz plik .pdf)

Zobacz również:
Wnioski dla Polski wynikające z III Raportu Kohezyjnego  
Stanowisko Polski w sprawie polityki spójności Unii Europejskiej w latach 2007-2013  
Position of Poland on the European Union cohesion policy in 2007-2013