- Dobra kondycja polskiej gospodarki niekoniecznie przekłada się na sytuację na rynku pracy. Na obszarach popegeerowskich zanika potrzeba zmiany własnego losu, a ludzie bezrobotni tracą chęć do poszukiwania pracy. W ten sposób postawa bierności powiela się i powstaje kultura bezrobocia, gdzie źródłem utrzymania jest zasiłek. Gospodarka społeczna jest tym, co mogłoby zmienić ten stan – powiedział Andrzej Zoll, Rzecznik Praw Obywatelskich. 

Forum „Gospodarka społeczna jako nowa forma aktywności obywatelskiej w systemach prawno-finansowych w Europie” odbyło się w środę, 16 czerwca  w siedzibie Rzecznika Spraw Obywatelskich w Warszawie. Wzięli w nim udział m.in.: Rzecznik Praw Obywatelskich Andrzej Zoll, dyr. Marek Rymsza z Instytutu Spraw Publicznych, prof. Piotr Sałustowicz oraz liczni goście z zagranicy. Forum poświęcone było gospodarce społecznej jako jednemu z kluczowych rozwiązań problemu aktywizacji zawodowej osób długotrwale bezrobotnych oraz zagrożonych wykluczeniem z rynku pracy. 

Organizatorami spotkania byli: Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich (Ruch Przeciw Bezradności Społecznej), Ministerstwo Gospodarki i Pracy (Instytucja Zarządzająca Programem Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL w Polsce) oraz Instytut Spraw Publicznych.

Podczas spotkania doświadczeniami w opracowywaniu i wdrażaniu gospodarki społecznej w swoich krajach podzielili się zagraniczni eksperci i praktycy, m.in. Dr Monica Loss z włoskiego Instytutu Studiów nad Rozwojem Organizacji Pozarządowych (ISSAN); Pavlina Kalousova, Dyrektor Wykonawczy Forum Darczyńców w Czechach; Erik Zachrison, Sekretarz Generalny Szwedzkiej Rady Pozyskiwania Funduszy, Szwecja; Veerle Van Kets, Koordynator Projektu, Fundacja Króla Baudouina, Belgia; Nora Sasvari, Ministerstwo Młodzieży, Rodziny, Spraw Socjalnych i Równych Szans, Węgry; Jeroen Boender, I Sekretarz Ambasady Królestwa Niderlandów w Warszawie oraz Thomas Yeager, II Sekretarz Polityczny w Ambasadzie USA w Warszawie.

Sebastian Białecki z Departamentu Zarządzania EFS wyjaśnił czym jest Inicjatywa Wspólnotowa EQUAL oraz jakimi zasadami się kieruje. – To laboratorium służące wypracowaniu nowych sposobów zwalczania wszystkich form dyskryminacji i nierówności na rynku pracy. Dotyczy to zarówno osób zatrudnionych, jak i poszukujących pracy. W Programie EQUAL zagadnienie „gospodarki społecznej” występuje jako jeden z 5 obszarów tematycznych służących poszukiwaniu nowych sposobów rozwiązywania problemów dyskryminacji i nierówności na rynku pracy.

Został on określony jako temat D: „Wzmocnienie krajowej gospodarki społecznej (trzeciego sektora), a w szczególności usług na rzecz społeczności lokalnych oraz poprawa jakości miejsc pracy”.

Realizacja tego tematu w ramach Programu EQUAL zakłada wymianę polskich i europejskich doświadczeń i dobrych praktyk, zwiększanie świadomości społecznej, wypracowywanie polskiego modelu gospodarki społecznej i spółdzielni socjalnych oraz tworzenie platformy współpracy między zaangażowanymi w realizację gospodarki społecznej instytucjami. Wypracowane rozwiązania w formie metod modelowych włączone zostaną do głównego nurtu polityk na poziomie regionalnym, krajowym i europejskim.

Inicjatywa Wspólnotowa EQUAL 2004 – 2006, należąca do polityki Europejskiej Strategii Zatrudnienia i Procesu Integracji Społecznej finansowa jest w 75 proc przez Europejski Fundusz Społeczny oraz w 25 proc. przez budżet państwa. Program EQUAL realizują wybrane w drodze konkursu Partnerstwa na rzecz Rozwoju, które tworzy od kilku do kilkunastu instytucji rządowych, samorządowych, organizacji pozarządowych, szkół i przedsiębiorstw. Spośród 752 wniosków zgłoszonych w Polsce w 2004 roku ostateczna liczba zatwierdzonych do realizacji wniosków objęła 107 projektów, których łączna wartość wynosi ok. 840 milionów zł.

W obszarze tematycznym poświęconym gospodarce społecznej (Temat D) zakwalifikowanych zostało 27 Partnerstw na rzecz Rozwoju, dla których dofinansowanie wynosi łącznie około 200 mln zł.

Podstawowym narzędziem gospodarki społecznej jest spółdzielnia socjalna (w przygotowaniu jest opracowany przez Ministerstwo Polityki Społecznej projekt Ustawy o spółdzielniach socjalnych). Rozwój spółdzielczości socjalnej należy do jednego z głównych celów polityki rządu polskiego w zakresie walki z bezrobociem i wykluczeniem społecznym, zawartym w Narodowej Strategii Integracji Społecznej oraz Krajowym Planie Działania na rzecz Integracji Społecznej, przyjętym przez Radę Ministrów 21 września 2004 roku.

W Polsce gospodarka społeczna, nazywana także ekonomią społeczną jest pojęciem wciąż bardzo nowym, o czym świadczy chociażby brak ostatecznej definicji tego zagadnienia. W ogólnym zarysie można jednak przyjąć, że terminem gospodarki społecznej określa się ten sektor gospodarczy, w którym następuje zjawisko połączenia działalności gospodarczej z celami społecznymi, zmierzające do ograniczenia zjawiska marginalizacji i wykluczenia społecznego oraz aktywizacji i integracji społecznej.